Photo by NENAD REBERŠAK

Kraj, w którym nawet nazwa waluty pochodzi od zwierząt i roślin

Chorwacja to kraj blisko związany z naturą: parki narodowe i parki przyrody obejmują ponad 10% jej powierzchni. Tutejsza lokalna waluta nosi nazwę zwierzęcia – kuny (po chorwacku również kuna), a na drobnych monetach widnieje wizerunek kwiatów lipy (lipa).

Początki chorwackiej waluty, kuny, sięgają czasów handlu wymiennego, kiedy to skórki kun wykorzystywano jako środek płatniczy, a lokalne targowiska otaczały lipy lub drzewa limonkowe, od których nazwano mniejszą jednostkę płatniczą. Ten związek między przyrodą a pieniądzem trwa także w innych formach – podobizna żółtej Degenii, gatunku endemicznego dla góry Velebit, znajduje się na monecie 50-lipowej.

Kwiaty i dzika przyroda stanowią istotną część Chorwacji. Kwiatem narodowym tego kraju rosnącym na całym jego obszarze jest Iris croatica, fioletowa odmiana irysa. Jest on pod ochroną prawną podobnie jak większość z pozostałych 15 odmian irysów rosnących w Chorwacji, dlatego nie można go zrywać. Jego piękno można natomiast uwiecznić na zdjęciach. Warto spróbować uchwycić je w formie tego jednego jedynego zdjęcia na Instagram. Po chorwacku irys to perunika – nazwa nawiązuje do Peruna, słowiańskiego boga piorunów, gdyż według mądrości ludowej kwiat ten wyrasta tylko tam, gdzie wcześniej uderzył piorun.

Nie ma lepszego symbolu chorwackiej przyrody niż potężne dęby Slawonii. Cenione przez producentów win na całym świecie na równi z dębami amerykańskimi czy francuskimi. Ich drewno wykorzystuje się do produkcji beczek, w których dojrzewają wina najwyższej klasy. Aby doświadczyć obecności tych majestatycznych dębów w ich naturalnym środowisku, warto odwiedzić 40.000-hektarowy las niedaleko Županji. Jeszcze większe wrażenie robi jednak rezerwat przyrody Prašnik znajdujący się pomiędzy miejscowościami Nova Gradiška i Okučani, który jest z jedną z najstarszych lasów dębowych w Europie.

Parki Krajobrazowy Lonjsko Polje oraz Kopački Rit w Baranji stanowią dwa potężne ekosystemy regionu Europy południowo-wschodniej. Podmokłe tereny z różnorodnymi gatunkami oraz siedliskami roślin i zwierząt zmieniającymi się wraz z porami roku. Kopački Rit, kandydat na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, słynie z jeleni, ponad 300 gatunków ptaków, a także dziewiczych moczwar, lasów i pól. Wśród ptaków na szczególną uwagę zasługują bielik zwyczajny i bocian czarny.

W Parku Krajobrazowy Lonjsko Polje niedaleko miasta Sisak (i tylko 50 km od Zagrzebia) znaleźć można 238 gatunków ptaków, 10 gatunków gadów, 16 gatunków płazów, 41 gatunków ryb i 550 gatunków roślin. W Parku znajdziecie również aż 38 gatunków ważek. Warto także odwiedzić Europejską Wioskę Bocianów Čigoč. Będziecie tam świadkami najsłynniejszej historii miłosnej rozgrywającej się między tymi ptakami. Malena i Klepetan, któr co roku przylatuje do niej do wspólnego gniazda po zakończeniu sezonu migracyjnego.

Góry i lasy kontynentalnej części Chorwacji są doskonałym przykładem terenów, gdzie znajdziecie swobodnie żyjące dzikie zwierzęta. Na terenach takich jak Velebit czy Gorski Kotar wypatrujcie uważnie niedźwiedzi i dzików. Naprawdę niepowtarzalną faunę można jednak odnaleźć pod ziemią, w rozległych systemach jaskiń. Czy przebiegło komuś kiedyś przez myśl jak moglibyśmy wyglądać żyjąc na głębokości ponad kilometra pod ziemią? Niedawne badania prowadzone w jaskiniach Velebitu pozwoliły odkryć nowy niezwykły gatunek podziemnej pijawki, Croatobranchus mestrovi, na głębokości 1320 m pod powierzchnią ziemi. 

Jaskinie Ogulinu również kryją tajemnice, w tym odkrytą w 1984 roku słodkowodną gąbkę Eunapius subterraneus. Jest ona jedyną znaną gąbką stygbiotyczną, zagrożonym gatunkiem krasowym.

 

W rzekach Chorwacji czeka na bliższe poznanie kilka kolejnych gatunków zwierząt. W gastronomii bardziej popularne są ryby morskie z Adriatyku, ale w chorwackich rzekach również żyje wiele gatunków rodzimych gatunków. Do tych trudniejszych do zauważenia należy biały odmieniec jaskiniowy, eksplorujący po omacku zbiorniki i strumienie podziemne w chorwackich jaskiniach

Jednak to dzikie zwierzęta żyjące na powierzchni ziemi pozwalają lepiej opisać naturalne siedlisko Chorwacji. Niedźwiedzie, wilki i rysie niemalże nie występują już w krajach Europy Zachodniej, ale w Chorwacji mają się świetnie w dzikim, zróżnicowanym terenie, gdzie warunki życia zwierząt niewiele się zmieniły na przestrzeni wieków.

Po ogłoszeniu wyginięcia rysia w regionie, w 1973 w ramach projektu przesiedlenia rysia przeprowadzono jego reintrodukcję w Słowenii. Od tego czasu zwierzęta te przebywają w sprzyjających warunkach zarówno w Słowieni, jak i chorwackich regionach Gorski Kotar i Velebit. Obecnie w Chorwacji żyje około 60 rysiów, w tym kilka par w Parku Narodowym Jeziora Plitwickie. Powszechnie uważa się, że Park Narodowy Risnjak nazwę swoją zapożyczył od rysia (w języku chorwackim ris).

 

Statystyki łowieckie z 1894 roku wskazują, że wilki występowały na terenie całego kraju, z rekordowymi wielkościami odstrzałów wykonywanych w każdym województwie. Dziś w dalszym ciągu wilki żyją na wolności, choć już w miejszych ilościach, a ich siedlisko ogranicza się do Gorskiego Kotaru, Liki i niektórych części Dalmacji. Wilki w Chorwacji są gatunkiem chronionym.

Populacja niedźwiedzi w Chorwacji wynosi obecnie około 1000 osobników. Również poziom interakcji między ludźmi a niedźwiedziami uważa się za wysoki. Niedźwiedzie przemierzają tereny parków narodowych i parków przyrody, ale aby zobaczyć któregoś z nich z bliska najlepiej wybrać się do jedynego w regionie Azylu Niedźwiedzi Kuterevo.

Od najwyższych szczytów do najgłębszych dolin, różnorodność biologiczna kontynentalnej części Chorwacji gwarantuje nowe doświadczenia na każdym kroku.