Photo by Dorotić & Bosnić / Museum of Apoxymenos

Leeftijd is niet belangrijk: vijf (pre)historische artefacten die je gezien moet hebben

Er zijn in Kroatië enkele culturele bezienswaardigheden die tot de oudste ter wereld behoren en die je daarom echt een keer zou moeten bezoeken. Hieronder beschrijven we vijf (pre)historische artefacten die cultuurliefhebbers niet mogen missen!

De Apoxyomenos op het eiland Lošinj
De Apoxyomenos, een bronzen beeld uit de tweede of eerste eeuw voor Christus, is een hellenistische kopie van een standbeeld uit de vierde eeuw voor onze jaartelling. Hij is 192 cm hoog en stelt een atleet voor die zijn lichaam met een krabijzer reinigt (het Griekse woord “Apoxyomenos” betekent ‘schraper’). Hoewel men veronderstelt dat dit een niet ongebruikelijk motief was, bestaan er in de wereld maar acht van zulke standbeelden, en die van Lošinj is nog in de beste staat. Het standbeeld is door een toerist ontdekt, op de zeebodem nabij het eiland Lošinj. Hoe is het standbeeld dan op de bodem van de zee terecht gekomen? Er wordt gedacht dat de bemanning van een schip het beeld tijdens een storm overboord heeft gegooid om te voorkomen dat ze zouden zinken. De restauratie van de Apoxyomenos heeft, na de ontdekking in 1997, zeven jaar geduurd. De Apoxyomenos heeft tegenwoordig een eigen museum op Lošinj.

Dodendans in Beram
De kerk van Sv. Marija na Škrilinah (de heilige Maria op de stenen), gelegen in een bos nabij het stadje Beram, ligt misschien wat afgelegen, maar juist dankzij die ligging zijn de laatgotische fresco’s op de muren van de kapel onaangetast gebleven. De meeste fresco’s, geschilderd door Vincent uit Kastav, laten het leven van Maria en Jezus zien. De indrukwekkendste van allemaal is een versie van de Dodendans, een middeleeuwse allegorie over de universaliteit van de dood. Op het meesterwerk kan je handelaren zien, ridders, edelen en zelfs de paus die danst met de dood. De processie wordt aangevoerd door een skelet die doedelzak speelt. De afbeelding van dansende doden refereert aan de fragiliteit van het leven. Het fresco in de kerk van Sv. Marija na Škrilinah dateert uit de jaren zeventig van de vijftiende eeuw en is een van de vroegst ontdekte voorbeelden van het dodendansmotief!

De duif van Vučedol en de oudste Europese kalender in het stadsmuseum van Vukovar
De archeologische vindplaats Vučedol ligt aan de oever van de Donau, ongeveer 5 kilometer stroomafwaarts vanaf Vukovar. Het is een van de belangrijkste archeologische vindplaatsen uit de kopertijd. De nederzetting maakte tussen 3000 en 2400 voor Christus een bloeiperiode door, wat overeenkomt met de Soemerische periode in Mesopotamië, het oude Koninkrijk Egypte en de eerste nederzettingen in Troje. De materiële cultuur, in het bijzonder de productie van keramiek, laat zien dat het om een hoogontwikkelde samenleving gaat, vanwege de uitstekende technologische kwaliteiten en de harmonie tussen vorm en versiering. Waarschijnlijk is het bekendste overblijfsel van de cultuur van Vučedol de duif van Vučedol, een rijk versierd vaatje in de vorm van een vogel van ongeveer 20 cm hoog. Dergelijke vaatjes werden gebruikt bij religieuze ceremonies. Naast de duif van Vučedol is ook de Orion een bekend artefact uit Vučedol. Het is een keramieken vat met een decoratief patroon waarvan wordt gedacht dat het de oudste kalender in Europa is. De duif en de Orion van Vučedol worden bewaard in het Stadsmuseum Vukovar, samen met andere belangrijke vondsten en fascinerende informatie over de cultuur van Vučedol.

De mummie van Zagreb in het Archeologisch museum in Zagreb
Je hoeft niet naar Egypte om een echte mummie te zien. In het Archeologisch museum in Zagreb bevindt zich de mummie van Zagreb, een zeldzaamheid van wereldniveau. De mummie en de windsels waarmee hij is ingewikkeld zijn in 1860 uit Egypte naar Zagreb gebracht. Na gedetailleerd onderzoek bleek dat de stukken stof waarin de mummie ooit gewikkeld is, bedekt waren met ongewone tekens. Het leek te gaan om een onbekende taal. Mettertijd zijn de wetenschappers Heinrich Brugsch en Richard Burton (niet de Richard Burton die Marcus Antonius speelde in de film “Cleopatra”) erachter gekomen dat de geheimzinnige tekens geen hiërogliefen waren, zoals eerst werd gedacht, maar Etruskisch. Het doek waarop de tekst staat geschreven (en dat later diende om de mummie mee in te wikkelen), staat tegenwoordig bekend onder de benaming “Liber linteus Zagrebiensis” (het linnen boek van Zagreb). De tekst bestaat uit 1300 woorden op vijf opeenvolgende stroken en het is daarmee de langste bekende tekst in het Etruskisch. Buiten dat is het het enige voorbeeld van een goed bewaard gebleven linnen boek uit de oudheid. Overigens is het nog steeds onduidelijk wat er nu eigenlijk precies in de tekst staat en hoe de repen linnen met een tekst in de taal van een volk uit het oude Italië, om een Egyptische mummie heen zijn gekomen.

Overblijfselen van de Neanderthalers in het Museum van de Neanderthaler uit Krapina

Krapina is, met zijn 5000 inwoners, een redelijk rustig stadje. Maar dit stadje in het noorden van Kroatië (Hrvatsko Zagorje), herbergt ook de belangrijkste archeologische vindplaats ter wereld als het gaat om Neanderthalers. Het begon allemaal lang geleden, in 1899, toen er op de Hušnjakovo-heuvel, in de buurt van Krapina, fossiele overblijfselen van een tiental personen werden gevonden. Het bleek om de grootste en rijkste collectie van Neanderthalers te gaan die ooit gevonden is op één locatie. Bij de vindplaats bevindt zich het moderne Museum van de Neanderthaler van Krapina. Het museum gaat mooi op in de landelijke omgeving van de Hušnjakovo-heuvel. Met een half-grot, multimediapresentaties, en een aantal paden die het museum verbinden met de plek van de opgraving, doet het museumgebouw denken aan een verblijfplaats van Neanderthalers. Het geeft bezoekers een reis terug door de tijd in naar de prehistorische tijd